Để Khánh Hòa phát huy cao độ tiềm năng và lợi thế về biển[1]

PGS, TS. Nguyễn Duy Bắc

ThS. Hà Đỗ Quyên

     Những tiềm năng, lợi thế về biển của địa phương đã được chính quyền và nhân dân tỉnh Khánh Hòa khai thác, chuyển tải thành những thành công trong quá trình phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội của tỉnh trong thời gian qua.

     Với vị trí địa lý cùng nhiều tiềm năng thuận lợi, ngày 26-7-2022, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án phát triển cụm liên kết ngành kinh tế biển gắn với xây dựng các trung tâm kinh tế biển mạnh thời kỳ đến năm 2030, trong đó, Khánh Hòa - Nam Phú Yên được chọn là trọng điểm phát triển của vùng Nam Trung bộ, hướng tới hình thành trung tâm kinh tế biển mạnh có tầm quốc tế cao ở Đông Nam Á, gắn với định hướng phát triển các ngành, lĩnh vực ưu tiên như: Vận tải biển, logistics với các cảng Vân Phong, Cam Ranh, Quy Nhơn; dịch vụ khoa học công nghệ biển gắn với đa dạng sinh thái, bảo vệ môi trường biển, thành lập trung tâm nghiên cứu biển quốc gia ở Khánh Hòa; công nghiệp cơ khí sửa chữa, bảo dưỡng tàu biển; công nghiệp chế biển hải sản, khoáng sản biển; du lịch biển, đảo gắn với các di sản, di tích văn hóa ven biển, phát triển các trung tâm thương mại, dịch vụ, giải trí, nghỉ dưỡng tại thành phố Nha Trang, Quy Nhơn; đặc biệt, đề án định hướng phát triển Trường Sa là trung tâm du lịch đảo xa bờ.

     Những năm gần đây, Khánh Hòa đã huy động được nhiều nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước với chính sách ưu đãi đầu tư để phát triển cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi thu hút các dự án đầu tư vào 03 vùng kinh tế trọng điểm của tỉnh. Đến cuối tháng 9-2022, tổng vốn đầu tư phát triển xã hội trên địa bàn tỉnh đạt 41.102,6 tỷ đồng, tăng 14,1% so với cùng kỳ năm trước. Tính đến hết quý III/2022, Khánh Hòa đã thu hút được 7 dự án đầu tư ngoài ngân sách, với tổng vốn đăng ký đầu tư là 478,9 tỷ đồng[2]. Hiện nay, nguồn vốn đầu tư công đang được tỉnh Khánh Hòa phân bổ cho các dự án có tính chất lan tỏa, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh như: Sửa chữa và nâng cao an toàn đập (WB8) Đập ngăn mặn sông Cái Nha Trang, Môi trường bền vững các TP Duyên Hải - Tiểu dự án TP Nha Trang,  Đường Tỉnh lộ 2 (ĐT.635), Đường Tỉnh lộ 3, Bệnh viện đa khoa Nha Trang, Bệnh viện Ung bướu, Đường D30 - Kết nối đường 23 tháng 10 với đường Võ Nguyên Giáp, Đường giao thông từ QL1A đến Đầm Môn… Đồng thời, Khánh Hòa đã tích cực phối hợp với các Bộ, ngành Trung ương triển khai đầu tư các dự án giao thông trọng điểm quốc gia như: Đẩy nhanh tiến độ thực hiện giải phóng mặt bằng, tái định cư Dự án xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc trên tuyến Bắc - Nam phía Đông đoạn qua địa phận tỉnh Khánh Hòa, Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột giai đoạn 1… Các công trình đã góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, tạo sự khang trang của một trung tâm đô thị của vùng và dần hình thành trung tâm dịch vụ, du lịch, văn hóa của cả nước. Đồng thời là điều kiện thuận lợi trong việc hợp tác, liên kết giữa tỉnh Khánh Hòa với các tỉnh lân cận như Lâm Đồng, Ninh Thuận, Phú Yên và các tỉnh Tây Nguyên. Bên cạnh đó, tỉnh Khánh Hòa cũng đã huy động các nguồn vốn để khởi công xây dựng dự án Trung tâm Đô thị Thương mại - Dịch vụ - Tài chính - Du lịch Nha Trang (sân bay Nha Trang cũ); tiếp nhận và chuyển đổi công năng cảng Nha Trang thành cảng hành khách và tổ hợp dịch vụ để phát triển dịch vụ du lịch; xây dựng đề án thành lập Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Bắc Vân Phong trình Chính phủ phê duyệt; đẩy nhanh tiến độ để khởi công xây dựng dự án Nhà máy Nhiệt điện Vân Phong 1, Tổ hợp lọc hóa dầu Nam Vân Phong và các dự án điện năng lượng mặt trời…

     Theo Báo cáo Tình hình kinh tế - xã hội năm 2022, do Cục Thống kê tỉnh Khánh Hòa công bố, tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh năm 2022 ước đạt 54.505,2 tỷ đồng, tăng 20,7% so năm 2021, tăng cao nhất từ trước đến nay và là tỉnh có tốc độ tăng GRDP cao nhất cả nước. Năm 2022 cũng là năm phục hồi kinh tế, lấy lại đà tăng trưởng cho tỉnh Khánh Hoà sau 2 năm chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch Covid-19. Năm 2022, quy mô nền kinh tế tỉnh Khánh Hòa ước đạt 95,97 nghìn tỷ đồng; xếp thứ 31/63 tỉnh, thành phố và xếp thứ 6/14 tỉnh Bắc Trung bộ và Duyên hải Trung bộ. Trong cơ cấu nền kinh tế, dịch vụ là ngành có tỷ trọng cao nhất, chiếm 46,53%; ngành công nghiệp và xây dựng chiếm 32,39%; ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng11,2%. GRDP bình quân đầu người của tỉnh trong năm 2022 đạt 76,54 triệu đồng, tăng 22,34% so với năm 2021. Năng suất lao động (theo giá hiện hành) năm 2022 ước đạt 147,18 triệu đồng/lao động, tăng 11,59% so năm 2021[3].

     Hiện nay, Khánh Hòa đã phát triển được hệ thống giao thông với cả 5 loại hình góp phần thúc đẩy quá trình hội nhập và phát triển của địa phương. Đó là: Đường bộ với các tuyến đường huyết mạch như quốc lộ 1A nối dọc Bắc - Nam, quốc lộ 26 và 27B nối Khánh Hòa với các tỉnh Tây Nguyên và liên thông sang các nước Đông Nam Á; đường sắt với ga Nha Trang và 12 ga phân bổ tại các huyện, thị xã; đường hàng không với cảng hàng không quốc tế Cam Ranh - sân bay duy nhất tại Việt Nam có lượng khách quốc tế cao hơn khách nội địa (chiếm 70% lượng khách thông qua cảng hàng không này); đường biển với các vịnh Cam Ranh, Vân Phong, Nha Trang có giá trị quan trọng về địa - chính trị, địa - kinh tế, đem lại lợi thế cho Khánh Hòa trong quá trình hội nhập quốc tế vượt trội so với các tỉnh, thành khác…

     Riêng đối với ngành du lịch - thế mạnh của tỉnh Khánh Hòa, năm 2022, các chỉ tiêu du lịch đều vượt kế hoạch đã đề ra và có mức tăng cao so năm 2021 như: Tổng doanh thu du lịch đạt 13.843,8 tỷ đồng với 2.566 nghìn lượt khách lưu trú, 6.158,7 nghìn ngày khách, trong đó khách quốc tế 275,3 nghìn lượt khách[4]. Những thành tựu này của Khánh Hòa đã được ghi nhận tại Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 28-1-2022 của Bộ Chính trị: “Khánh Hòa đã khai thác và phát huy tương đối tốt các tiềm năng, lợi thế, nhất là lợi thế về biển cho phát triển kinh tế - xã hội”[5]; Khánh Hòa đã xây dựng được hệ thống đô thị ven biển tương đối hiện đại, thúc đẩy du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đưa Khánh Hòa trở thành trung tâm du lịch biển quốc gia, có thương hiệu quốc tế, từng bước trở thành một cực tăng trưởng trong khu vực.

     Theo Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch Việt Nam và Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch vùng duyên hải Nam Trung bộ đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, thành phố Nha Trang là Đô thị du lịch, Khu du lịch Bắc Bán đảo Cam Ranh là Khu du lịch quốc gia, Trường Sa là Điểm du lịch quốc gia. Cũng theo Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị, Khánh Hòa được cấp phép thực hiện một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm khuyến khích và thu hút đầu tư vào các lĩnh vực du lịch biển đảo, dịch vụ vận tải biển, đô thị ven biển. Đây được coi là bước ngoặt mới trong phát triển dịch vụ, du lịch biển, đảo của Khánh Hòa. Mục tiêu tăng trưởng các chỉ tiêu du lịch Khánh Hòa đến năm 2030 được chính quyền tỉnh đặt ra là: Tổng thu từ khách du lịch đạt 350 nghìn tỷ đồng; ngành dịch vụ đóng góp vào GRDP của tỉnh đạt 55%; thu hút được 15,5 triệu lượt khách lưu trú, trong đó có 8 triệu lượt khách quốc tế; duy trì tốc độ tăng trưởng khách du lịch bình quân 5-10%/năm; tạo việc làm cho hơn 250.000 lao động[6].

     Bên cạnh đó, trong lĩnh vực văn hóa, Khánh Hòa cũng đã đạt được nhiều thành tích đáng ghi nhận trong hội nhập và phát triển thời gian qua. Khánh Hòa đã chủ động hội nhập quốc tế và coi đó như một cơ hội để quảng bá các giá trị văn hóa đặc trưng đến các địa phương khác trong cả nước và trên thế giới; đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để làm giàu thêm bản sắc văn hóa Khánh Hòa, xây dựng con người Khánh Hòa phát triển toàn diện, góp phần đảm bảo an ninh quốc gia, phát triển kinh tế và góp phần nâng cao vị thế của tỉnh cũng như của đất nước. Một số kết quả nổi bật trong quá trình hội nhập văn hóa của Khánh Hòa có thể kể đến là: Chương trình nghiên cứu văn hóa tiền, sơ sử do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và nhóm các trường đại học Nhật Bản (những năm 1990) thực hiện; Chương trình hợp tác nghiên cứu và khai quật di chỉ khảo cổ Hòa Diêm giữa Bảo tàng Lịch sử quốc gia và Quỹ Phát triển khoa học Nhật Bản (1998); Hội thảo quốc tế khảo cổ học tiền - sơ sử Khánh Hòa do UBND tỉnh Khánh Hòa và Viện Khảo cổ học tổ chức (2010); Hội thảo quốc tế Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa biển đảo Việt Nam do UBDN tỉnh Khánh Hòa và Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam phối hợp tổ chức (2015); các chương trình giao lưu, biểu diễn nghệ thuật của các đoàn nghệ thuật Khánh Hòa với các nước Lào, Nhật Bản… Khánh Hòa cũng là địa phương nổi tiếng với các sự kiện văn hóa lớn mang tầm quốc tế như: Hoa hậu Trái đất 2008, Hoa hậu Hoàn vũ thế giới 2008… Các chương trình, hoạt động trên đã góp phần tích cực trong việc thúc đẩy Khánh Hòa tích cực hội nhập quốc tế, đồng thời quảng bá hình ảnh, giá trị văn hóa Khánh Hóa đến bạn bè trong nước và thế giới. Công tác bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa của tỉnh luôn được chú trọng nhằm phát huy các giá trị di sản văn hóa của tỉnh, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tâm linh của cộng đồng và góp phần quảng bá, phục vụ hoạt động du lịch cũng như phát triển kinh tế - xã hội.[7]

     Mặc dù đã đạt được những kết quả rất đáng khích lệ, song đến nay, Khánh Hòa vẫn chưa khai thác, phát huy được hết tiềm năng, thế mạnh của mình, chưa tạo ra sự đột phá cho phát triển. Theo Nghị quyết 09-NQ/TW, mục tiêu đến năm 2030, Khánh Hòa trở thành “thành phố trực thuộc Trung ương trên cơ sở phát huy cao độ tiềm năng và lợi thế về biển, là đô thị thông minh, bền vững, bản sắc và kết nối quốc tế; là trung tâm dịch vụ, du lịch biển quốc tế; là một cực tăng trưởng, trung tâm của khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và cả nước về kinh tế biển, công nghiệp công nghệ cao, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, đào tạo nguồn nhân lực và chăm sóc sức khỏe chất lượng cao; là nơi nhân dân có mức sống cao, hiền hòa và hạnh phúc; tổ chức đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện; quốc phòng, an ninh và chủ quyền biển, đảo được bảo đảm vững chắc”[8].

Ảnh: Trực gác ở Trường Sa

     Để đạt được mục tiêu đó, trước hết, chính quyền và nhân dân tỉnh Khánh Hòa cần thống nhất nhận thức, đổi mới tư duy trong xây dựng và phát triển tỉnh Khánh Hòa trở thành đô thị trực thuộc Trung ương. Khơi dậy và phát huy mạnh mẽ truyền thống cách mạng, tinh thần chủ động, sáng tạo, ý thức tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên của cán bộ, đảng viên và nhân dân tỉnh Khánh Hòa vì mục tiêu xây dựng Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, là đô thị thông minh, bền vững, bản sắc, ngang tầm khu vực Châu Á; là hình mẫu của sự gắn kết giữa phát triển kinh tế - xã hội với bảo đảm quốc phòng, an ninh; là thành phố đáng sống của cả nước, khu vực và thế giới”[9].

     Hai là, các cấp ủy, tổ chức đảng và hệ thống chính trị, nhân dân tỉnh Khánh Hòa triển khai thực hiện nghiêm túc và có hiệu quả Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết của Quốc hội, quyết định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về phát triển Khánh Hòa trong giai đoạn mới. Phát huy cao độ sự đồng thuận của xã hội, vai trò lãnh đạo của các tổ chức đảng, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị nhằm sớm đưa Nghị quyết đi vào cuộc sống; tập trung, thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu về xây dựng và phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 do Bộ Chính trị đề ra (10 nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu).

     Ba là, đối với lĩnh vực kinh tế, chính quyền cần thực hiện các giải pháp cụ thể để phát triển mạnh công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao; thúc đẩy xuất khẩu các mặt hàng có thế mạnh của Khánh Hòa và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu; nghiên cứu xây dựng chiến lược xúc tiến thương mại cho các thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; đẩy mạnh hơn nữa sự hỗ trợ cho phát triển thị trường đối với các sản phẩm công nghiệp của tỉnh; phát triển Trung tâm Thương mại điện tử Khánh Hòa; coi trọng hơn nữa hoạt động thông tin và truyền thông nhằm phổ biến kịp thời tới các doanh nghiệp các chính sách của tỉnh, nhà nước, luật thương mại quốc tế, các hàng rào kỹ thuật, thông tin về các thị trường lớn…; thu hút các dự án sử dụng công nghệ cao ở khu kinh tế Vân Phong; đổi mới công tác xúc tiến, quảng bá hình ảnh của Khánh Hòa với các nhà đầu tư trong và ngoài nước; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nhân lực công nghệ cao; tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh của tỉnh; tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng và phát triển các dịch vụ kinh tế biển; phát triển và mở rộng các dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

     Bốn là, đối với lĩnh vực du lịch. Để khai thác, phát huy tốt tài nguyên, thế mạnh cảnh quanh và giá trị văn hóa góp phần phát triển du lịch, biến Khánh Hòa trở thành trung tâm du lịch biển của khu vực Nam Trung bộ nói riêng, chính quyền tỉnh cần ban hành các cơ chế ưu đãi, khuyến khích phát triển du lịch, đặc biệt là các khu vực được xác định là trọng điểm phát triển du lịch của tỉnh như Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh. Tăng cường hơn nữa sự liên kết giữa các địa phương trong tỉnh, giữa tỉnh Khánh Hòa với các địa phương khác trong phát triển du lịch. Phát triển đa dạng các sản phẩm du lịch đặc trưng của tỉnh Khánh Hòa, xây dựng và ban hành các cơ chế khuyến khích các sản phẩm du lịch đặc thù của tỉnh; từ đó, có chiến lược xây dựng thương hiệu du lịch đặc trưng, tạo điểm nhấn, hệ thống nhận diện thương hiệu không thể quên trong lòng du khách nội địa và quốc tế. Quản trị du lịch theo chuẩn quốc tế, không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ; tăng cường sự gắn kết giữa du lịch với các ngành kinh tế khác. Bảo đảm thuận lợi về các hình thức tiếp cận của người dân trong nước và quốc tế đối với tỉnh Khánh Hòa (thông tin, hạ tầng giao thông, cơ chế chính sách…). Đa dạng hóa thị trường du lịch, hướng tới phát triển du lịch Khánh Hòa bền vững, hạn chế tới mức tối đa ảnh hưởng của các yếu tố khách quan (dịch bệnh, thiên tai…) tới du lịch. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch; tăng cường đầu tư cho các cơ sở đào tạo du lịch theo hướng phù hợp với yêu cầu hội nhập quốc tế. Tăng cường đầu tư và nâng cao năng lục xúc tiến, quảng bá du lịch của tỉnh Khánh Hòa; đồng thời đảm bảo an ninh - quốc phòng trong phát triển du lịch.

     Năm là, đối với lĩnh vực văn hóa. Văn hóa nói chung, văn hóa biển nói riêng đóng vai trò quan trọng, là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển bền vững đối với chính quyền và nhân dân tỉnh Khánh Hòa. Để Khánh Hòa trở thành trung tâm văn hóa biển của cả nước, chính quyền, nhân dân tỉnh Khánh Hòa trước hết cần quán triệt quan điểm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa biển cần tuân thủ tốt yêu cầu định hướng của Đảng và quản lý của Nhà nước; bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa biển của cư dân Khánh Hòa phải gắn liền với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của địa phương và đất nước. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa biển của cư dân Khánh Hòa trên quan điểm phát triển văn hóa toàn diện và bền vững, gắn với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa biển Khánh Hòa phải gắn với con người và cộng đồng cư dân địa phương với tư cách là chủ thể sở hữu di sản văn hóa biển, bảo vệ, sáng tạo, thụ hưởng các giá trị văn hóa biển; nhận thức và xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa văn hóa, an ninh, bảo vệ môi trường biển với phát triển kinh tế. Bên cạnh đó, chính quyền tỉnh cần nâng cao nhận thức của cả hệ thống chính trị và xã hội về giá trị văn hóa biển; chú trọng công tác giáo dục, đào tạo con người trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa biển; xây dựng quy hoạch tổng thể về giá trị văn hóa biển của cư dân ven biển Khánh Hòa; phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền và người dân trong việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa biển; bảo vệ, xây dựng, duy trì hoạt động của các thiết chế văn hóa biển như các bảo tàng biển, đình, đền…của các làng/ vạn; tăng cường quảng bá văn hóa của cư dân ven biển Khánh Hóa gắn với khai thác phục vụ phát triển kinh tế, du lịch, cải thiện đời sống của cư dân… Chỉ khi văn hóa biển của cư dân Khánh Hòa được bảo tồn tốt, phát huy tối đa giá trị trong phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội trong quá trình hội nhập và phát triển hiện nay thì người dân mới yên tâm bám biển, làm giàu từ biển; đồng thời là “bức tường thành vững chắc” bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc./.