Những địa chỉ đỏ tiêu biểu trong sự kiện lịch sử Tết Mậu Thân - 1968 tại Khánh Hoà
Trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước, cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1968 (Tết Mậu Thân) của quân và dân ta trên toàn miền Nam cách đây 55 năm, là một trong những sự kiện lịch sử chiến tranh nổi bật nhất của cách mạng Việt Nam, đã tô điểm thêm trang sử hào hùng của dân tộc, tạo bước ngoặc mới về chất và lượng, góp phần vào sự thành công của sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước với Xuân đại thắng 1975.
Thực hiện tinh thần chỉ đạo của Hội nghị Bộ chính trị Trung ương Đảng vào tháng 12/1967: “Động viên những cố gắng lớn nhất của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ở cả hai miền, đưa cuộc chiến tranh cách mạng của ta lên một bước phát triển mới, thực hiện tổng tiến công và nổi dậy đồng loạt để giành thắng lợi quyết định”, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh uỷ Khánh Hoà, mọi sự chuẩn bị cho cuộc tổng tiến công đã được khẩn trương thực hiện rất chặt chẽ, chu đáo, tuyệt đối bí mật. Đúng giờ “G” đêm giao thừa ngày 29 Tết Mậu Thân năm 1968, đồng loạt trên khắp các trung tâm của thị xã Nha Trang và các huyện Vạn Ninh, Ninh Hoà, Diên Khánh, Cam Ranh…, lực lượng vũ trang cách mạng được lệnh khai hoả mở màn chiến dịch, tấn công vào các cơ quan đầu não, các căn cứ quân sự của địch, làm cho địch bị bất ngờ, hoang mang lo sợ, thiệt hại nặng nề.
Hàng nghìn quần chúng nhân dân tại các địa phương đã được vận động, chuẩn bị cờ giải phóng, băng khẩu hiệu, cờ Phật giáo, cờ mang biểu tượng chim bồ câu hoà bình, trống chiêng… để rạng sáng Mùng Một Tết xuống đường kéo về trung tâm các thị xã, thị trấn hỗ trợ cùng lực lượng vũ trang giành chính quyền. Khí thế nhất là lực lượng quần chúng ở các xã Diên Điền, huyện Diên Khánh. Bà con các xã Thái Thông, Xuân Lạc, Phú Bình, Phú Nông, Phú Vinh, Vĩnh Điềm… kéo về Nha Trang. Quần chúng ở các xã Ninh An, Ninh Thọ chuẩn bị kéo về thị trấn Ninh Hoà…
Cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1968 của quân và dân tỉnh Khánh Hoà đã gây thiệt hại nặng nề cho quân địch, góp phần vào thắng lợi chung của cách mạng toàn miền Nam và làm cho kho tàng di tích lịch sử văn hoá Việt Nam trên đất Khánh Hoà thêm phong phú, tiêu biểu phải kể đến:
1. Gộp Ông Phật hay “Gộp Mậu Thân”.
Gộp Ông Phật là hang đá trong hệ thống các hang đá được hình thành bởi những khối đá khổng lồ nằm trên núi Đồng Bò, tạo thành mái vòm rộng như mái nhà an toàn, kín đáo, ẩn mình trong vùng núi rừng hùng vĩ. Các gộp đá là một phần trong quần thể di tích lịch sử Căn cứ địa cách mạng Đồng Bò, thuộc núi Đồng Bò, xã Phước Đồng, phía Nam thành phố Nha Trang. Nơi đây tập trung các cơ quan lãnh đạo, chỉ huy của Đảng bộ, lực lượng vũ trang Nha Trang - Khánh Hoà trong suốt hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược.
Trưa 29 Tết Mậu Thân -1968, tại gộp đá này, lực lượng vũ trang cách mạng “làm lễ xuất quân”, mở các cánh quân tiến vào tập kết ở những địa điểm bí mật giáp ranh ngoại ô thị xã Nha Trang, như Sông Phường Củi (Vĩnh Hội), bến đò sông Kim Bồng (phường Phương Sơn), cánh đồng Thuỷ Tú (xã Vĩnh Thái) để tiến công vào các cơ quan đầu não của địch bên trong thị xã. Trên cánh tay và mũ của các chiến sĩ giải phóng đều đính khẩu hiệu “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” với quyết tâm cùng với nhân dân tiến công và nổi dậy giành chính quyền tại thị xã Nha Trang. Từ đó, Gộp Ông Phật còn có tên “Gộp Mậu Thân”.
2. Kim thân Phật Tổ, chùa Long Sơn: Chùa Long Sơn nằm bên triền đồi Trại Thuỷ, trên đường 23/10 Nha Trang. Trong đêm Giao thừa 29 Tết Mậu Thân 1968, sau khi cánh quân thứ hai của ta gồm đại đội đặc công 88 và đại đội 2, tiểu đoàn 7, trung đoàn 20 (Sao Thuỷ) chiếm được đồi Trại Thủy, thì tại đây đã diễn ra trận chiến quyết liệt giữa quân ta và địch. Ta đánh lui nhiều đợt xung phong của các cánh quân địch tiến lên hòng chiếm lại đồi, gây cho địch tổn thất nặng nề. Nhưng do thiếu đạn dược, ta chủ động rút lui để bảo toàn lực lượng. Đây là cao điểm chiến đấu ác liệt trong những ngày chiến sự.
3. Hầm bí mật nhà ông Nguyễn Kiến Đường, phường Ninh Hiệp, thị xã Ninh Hoà, tỉnh Khánh Hoà ngày nay.
Sau khi Đảng bộ huyện Ninh Hòa củng cố tổ chức, chuẩn bị cho cuộc tổng tiến công lớn, đã quyết tâm: “Phải tranh thủ kịp thời cơ tiến công địch, phát động quần chúng nổi dậy khởi nghĩa giành chính quyền”. Nhân dân các xã xuống đường biểu tình, kéo về thị trấn Ninh Hoà để hỗ trợ tinh thần cho lực lượng vũ trang chiến đấu… Tiêu biểu, có lực lượng nhân dân hai xã Ninh An và Ninh Thọ. Trong những ngày này, tại nhà cô giáo Nguyễn Thị Ngọc Oanh có hai hầm bí mật (đây là cơ sở tự vệ mật của ta, nhà của người cha cô giáo Oanh là ông Nguyễn Kiến Đường và bà Lê Thị Lợn). Một hầm ngầm dưới nền đất trong phòng của chi Oanh và một hầm trên trang thờ ngay chính giữa nhà. Tại đây đang nuôi giấu và chăm sóc đồng chí Nguyễn Văn Trường, là cán bộ Quân giải phóng bị thương trong cuộc chiến đấu, tổng tiến công và nổi dậy. Địch phát hiện, ập vào nhà trấn áp, khủng bố. Chị Oanh đã dũng cảm dùng lựu đạn để giết tên Trần Trọng Ân, Trưởng chi cảnh sát và đồng bọn. Chị hy sinh anh dũng. Tấm gương hy sinh anh dũng, kiên cường bất khuất của Chị sử sách mãi mãi còn ghi. Ngày nay, con đường lớn tại trung tâm thị xã Ninh Hoà, ngang qua nhà Chị ngày xưa được vinh dự mang Tên của Chị.
Nhà ông Nguyễn Kiến Đường có 2 hầm bí mật cách mạng, nơi cô giáo Nguyễn Thị Ngọc Oanh hy sinh anh dũng
Chân dung Anh hùng Lực lượng vũ trang, Liệt sĩ Nguyễn Thị Ngọc Oanh.
4. Đình Phú Cang, xã Vạn Phú, huyện Vạn Ninh:
Đình Phú Cang là di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia, nơi đây là cơ sở hoạt động cách mạng trong suốt hai thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược của Đảng bộ và nhân dân địa phương.
Cũng như các địa phương khác trong tỉnh, Đảng bộ và nhân dân huyện Vạn Ninh đã bí mật chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Đêm 29 Tết, rạng sáng Mùng Một Tết, lực lượng vũ trang của ta từ Căn cứ Hòn Dứa triển khai quân về huyện lỵ cùng với lực lượng quần chúng mang khẩu hiệu, cờ Giải phóng, cờ hoà bình… tiến vào trung tâm thị trấn Vạn giã. Đến trưa thì địch phản kích, lực lượng ta chiến đấu ác liệt, dũng cảm. Đến tối ta rút quân bảo toàn lực lượng. Trong thời gian diễn ra trận đánh, đình Phú Cang là nơi tổ chức cứu thương, chăm sóc y tế cho các chiến sĩ ta làm nhiệm vụ chiến đấu.
5. Bia tưởng niệm, ghi nhớ Sự kiện lịch sử Tết Mậu Thân 1968:
Ngày 02/12/2022 tỉnh Khánh Hoà long trọng làm lễ “Khánh thành Bia ghi nhớ sự kiện lịch sử Tết mậu thân 1968”, được đặt phía trong, bên phải, trước khoảng sân rộng trong khuôn viên Văn phòng Đoàn Đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân tỉnh Khánh Hoà, gần cạnh UBND tỉnh Khánh Hoà hiện nay (nơi đây đã từng là Tỉnh đường Khánh Hoà thuộc chế độ cũ, trước năm 1975). Bia tưởng niệm cao 3,4 m, được xây dựng bằng đá granit màu xám, uy nghi, trang trọng. Mặt trước của bia xoay về hướng Đông mang những dòng chữ đỏ khắc ghi:
“Nơi đây, ghi dấu chiến công oanh liệt của quân và dân Khánh Hoà trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968.
Đêm 29 Tết Mậu Thân năm 1968, quân và dân Khánh Hoà cùng với Trung đoàn 20 (Sao Thuỷ) đã đồng loạt tiến công vào những mục tiêu quan trọng của địch trên toàn tỉnh, mở đầu cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968 ở miền Nam. Đặc biệt, các lực lượng của ta đã anh dũng chiến đấu, hy sinh để đánh chiếm Tỉnh đường, Tiểu khu, Sở tiếp vận 5..., tiêu diệt nhiều sinh lực địch.
Cuộc tấn công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968 ở Khánh Hoà góp phần đánh bại Chiến lược Chiến tranh cục bộ của Mỹ, tiến tới giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước”.
Ảnh: Bia Tưởng niệm
6. Nhà Bia tưởng niệm Liệt sĩ hy sinh Tết Mậu Thân 1968 tại Nha Trang: Nơi đây từng là mồ chôn tập thể những chiến sĩ Giải phóng quân đã hy sinh trong sự kiện Tổng tiến công Tết Mậu Thân năm 1968. Năm 2012, khu mộ được phát hiện, hài cốt liệt sĩ được đưa về Nghĩa trang liệt sĩ Hòn Dung cải táng trang trọng. Ngày 06/9/2017, UBND thành phố Nha Trang tổ chức Lễ khánh thành Nhà bia tưởng niệm những liệt sĩ đã hy sinh trong sự kiện lịch sử Tết Mậu Thân năm 1968. Nhà bia tưởng niệm khang trang, mái bằng đúc bê tông cốt thép. Giữa nền nhà có đặt tấm bia đá granit màu đen bóng và ghi khắc: “BIA TƯỞNG NIỆM CÁC ANH HÙNG LIỆT SĨ ĐÃ HY SINH VÌ SỰ NGHIỆP CHỐNG MỸ CỨU NƯỚC CHIẾN DỊCH MẬU THÂN 1968”.
Ảnh: Nhà bia tưởng niệm
Cuộc tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968 được ghi lại trong các trang sử cách mạng oanh liệt của tỉnh. Những địa danh, những di tích tiêu biểu trên đây là một phần trong toàn bộ rất nhiều địa điểm trong toàn tỉnh cần lưu niệm sự kiện lịch sử này, để gìn giữ và giáo dục truyền thống lịch sử đấu tranh cách mạng cho muôn đời sau.
Sự quan tâm của Đảng bộ tỉnh, các địa phương, nhân dân trong tỉnh đã gìn giữ, tưởng nhớ, tôn vinh các anh hùng liệt sĩ, các giá trị văn hoá lịch sử cách mạng Tết Mậu Thân 1968 là nghĩa cử cao đẹp, quý giá, là đạo lý và truyền thống ngàn đời của dân tộc Việt “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây”.
Nguyễn Văn Thích
(Hội Khoa học Lịch sử Khánh Hòa)