NHỮNG ĐỘNG LỰC MỚI CHO CUỘC ĐUA TRANH PHÁT TRIỂN MỚI CỦA NHA TRANG
PGS.TS Trần Đình Thiên
Chủ nhiệm HĐTV Kinh tế UBTW MTTQ Việt Nam
Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam
PHI LỘ: LOGIC PHÁT TRIỂN NÓI GÌ?
Phát triển luôn luôn có nghĩa là vượt bỏ cái cũ, kể cả cái “đã từng tốt”. Theo nghĩa biện chứng, Phát triển hàm chứa động lực vượt bỏ cái tốt đang có. Đơn giản là không có gì bảo đảm “cái đang tốt” đáp ứng được các yêu cầu phát triển của giai đoạn mới, thời đại mới.
Theo nghĩa đó, phát triển luôn gắn với những con người, những tập thể, những địa phương, cộng đồng biết ước mơ, có khát vọng đổi mới, sáng tạo với tinh thần: khi cái cũ – cái đang có “có vấn đề”, phải tìm mọi cách vượt qua, thoát khỏi nó - càng sớm càng tốt. Chỉ khư khư với cái đang tốt có thể gây cản trở cho công cuộc xây dựng tương lai. Tinh thần “Đổi mới” mà Đảng ta nỗ lực luôn chứa đựng động cơ mang tính cách mạng đó.
Ảnh: PGS.TS Trần Đình Thiên, tham luận tại hội thảo khoa học “Thành phố biển Nha Trang - Khánh Hòa phồn vinh và hạnh phúc”
Con đường, cách thức để thành phố biển Nha Trang - Khánh Hoà phát triển, tiến lên “phồn vinh và hạnh phúc” cần xuyên suốt cái nhìn biện chứng như vậy: cái đã từng tốt, không nhất thiết tiếp tục tốt, không bảo đảm tiếp tục tốt trong những điều kiện mới, nếu như “cái tốt” đó không được nhận diện lại, được cập nhật, điều chỉnh, bổ sung và thay đổi cho phù hợp.
Cần thấy rằng, Nha Trang - Khánh Hòa đang vận động trong một “điểm ngoặt” với “những điều kiện mới”, đặc biệt là trong quá trình 100 năm xây dựng và phát triển đô thị của mình.
Nội hàm “Điểm ngoặt”, “những điều kiện mới” hiện nay được bao hàm trong khái niệm “Thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0”, với công nghệ cao, điển hình là trí tuệ nhân tạo và Internet vạn vật, không ngừng nâng cấp, với độ mở rộng lớn và tốc độ toàn cầu hoá diễn ra nhanh chóng.
Tại thời điểm bước ngoặt đó, cũng như cả nước và tỉnh Khánh Hòa, Nha Trang đang có cơ hội lịch sử to lớn khác thường, đồng nghĩa với việc đối mặt với thách thức chưa từng thấy.
Thời cơ đó, thách thức đó đòi hỏi phải có năng lực, cách tiếp cận và những giải pháp hành động mới và khác, cộng với bản lĩnh phi thường.
MÔ HÌNH TIẾN VƯỢT: PHÉP THỬ “DỊCH” COVID
Với dự án Vinpearl khởi động năm 2006, bằng nỗ lực tập trung phát triển Nha Trang, Khánh Hòa “phát hiện” ra chính mình một cách thực tiễn. Phát huy tiềm năng và lợi thế to lớn, Nha Trang - Khánh Hòa xác định mô hình phát triển mới, theo hướng hiện đại: Thị trường - mở cửa, dựa vào du lịch, định hướng “khác biệt và đẳng cấp”, lấy doanh nghiệp Việt làm nền tảng, trụ cột là các tập đoàn kinh tế mạnh, tập trung xây dựng cực tăng trưởng để tạo đột phá.
Với mô hình đó, thực sự Nha Trang đã bứt phá và đổi đời, bắt đầu “vươn vai” trong cuộc đua tranh phát triển định hướng quốc tế.
Nhưng đại dịch Covid-19 làm kinh tế Khánh Hòa bị “âm” nặng trong những năm 2020 – 2021. Nền kinh tế “hướng ngoại”, dựa nặng vào du lịch “đẳng cấp” bị “tàn phá”, chịu một kết cục có thể nói là “đau thương”. Điều đó đặt ra vấn đề: mô hình được Nha Trang chọn nói trên là đúng hay sai?
Không được phép có câu trả lời nặng về cảm tính cho câu hỏi chiến lược này. Và về mặt thực tiễn, không thể có câu trả lời đơn giản, rạch ròi đúng - sai ở đây.
Nhưng xét về cơ bản và lâu dài, Nha Trang đã đúng trong trường hợp này: Logic phát triển của Nha Trang đúng với lợi thế của Nha Trang, và đúng với xu thế thời đại.
Vấn đề là ở chỗ: qua một quãng thời gian ngắn, với nỗ lực “tốc hành”, thành tích đạt được là ngoạn mục, nhưng “đánh đổi” bằng một cấu trúc kinh tế [của Nha Trang – và của cả tỉnh Khánh Hòa] phiến diện, mất cân đối, bị lệ thuộc vào một loại thị trường - sản phẩm, dễ gặp rủi ro, tập trung cho tọa độ – cực tăng trưởng nhưng thiếu kết nối, khó lan toả phát triển.
Ngay trong đại dịch Covid, và chính là nhờ đại dịch, Nha Trang - Khánh Hòa đã nhận thấy vấn đề, từ đó, tập trung toàn lực, cố gắng tìm cách phục hồi, khắc phục điểm yếu, điểm nghẽn để tiếp tục tiến lên. Nỗ lực đó, trong hai năm qua, đã giúp Nha Trang kịp khôi phục nhịp độ phát triển trước đại dịch, toả sáng trở lại và củng cố giá trị thương hiệu quốc tế của mình.
Nha Trang có nguồn tài nguyên tự nhiên khác thường và tuyệt đẹp, hiếm thấy nơi nào có thể so sánh. Nha Trang - Khánh Hòa có nguồn tài nguyên văn hóa độc đáo, nguồn nhân lực dồi dào và có chất lượng. Những nguồn tài nguyên đó được kể đến, trong mọi trường hợp, như là lợi thế “vô đối” của phát triển mà Nha Trang – Khánh Hòa sở hữu, là thứ bảo đảm chắc chắn cho công cuộc bay lên của vừng đất này.
Nhưng có một điều cần được chỉ ra: cho đến nay, các nguồn tài nguyên đó đã và đang chủ yếu được “tận khai”, theo lối “có gì dùng nấy”, chưa được “tận dụng – phát huy” đúng cách, phù hợp với các điều kiện và yêu cầu thời đại.
Nếu Nha Trang - Khánh Hòa tiếp tục công cuộc phát triển theo lối “tận khai” – là cách đã mang lại sự “đổi đời” cho địa phương cho đến nay – thì đây sẽ là nguyên nhân đẩy Nha Trang và theo đó, cả tỉnh Khánh Hòa lao vào “bẫy thu nhập trung bình”.
Vì vậy, Nha Trang - Khánh Hòa cần nhận diện rõ, khai thác tốt thế - lực mới, từ đó, tạo được đà phát triển mới, chủ động tham gia vào sân chơi mới, với tầm chơi mới, bằng những năng lực mới, theo cách chơi mới mà mình là người chủ động sáng tạo, chứ không phải là người bị áp đặt.
NHA TRANG – ĐIỂM NGOẶT?
Nha Trang đã từng có giai đoạn phát triển đáng tự hào, nhất là từ khi đất nước đổi mới (1986) đến nay. Nha Trang trở thành đầu tàu cho sự phát triển của Khánh Hòa trên nhiều lĩnh vực. Đặc biệt, đây là đơn vị cấp huyện duy nhất duy trì hàng năm đóng góp cho ngân sách tỉnh, ngân sách quốc gia với mức đóng góp theo xu thế năm sau cao hơn năm trước. Nha Trang cũng là một trong những đô thị trực thuộc tỉnh dẫn đầu về thực hiện các chính sách an sinh xã hội, phúc lợi xã hội, về quốc phòng - an ninh, trật tự - an toàn xã hội, đặc biệt là về phát triển du lịch.
Nhưng trong một thời gian dài, sự phát triển kinh tế của Nha Trang chủ yếu dựa vào du lịch “truyền thống” (tận khai lợi thế, đơn điệu, đẳng cấp không cao). Trên bình diện Tỉnh, cả Khánh Hòa cũng tập trung dồn lực cho Nha Trang, đầu tư phát triển du lịch ở Nha Trang, ít quan tâm và thiếu kết nối với các địa phương khác trong tỉnh. Việc phát triển “bùng nổ” nhưng “tầm thấp”, khiến cho không chỉ ngành du lịch, mà cả nền kinh tế, không chỉ của Nha Trang, mà còn của cả Khánh Hòa, gặp rủi ro, hiệu quả khai thác tiềm năng - lợi thế thấp.
LOGIC PHÁT TRIỂN HIỆN ĐẠI
Theo logic phát triển hiện đại, Nha Trang phải biết phát huy lợi thế đi sau, tránh giai đoạn “mò mẫm”, tốn nhiều công sức khai phá, khỏi mất công “phát minh lại” những thứ loài người đã làm ra.
Tuy nhiên, “lợi thế đi sau” không có nghĩa là “đi theo”, mà phải biết “đi cùng - mượn sức” người đi trước để tạo bứt phá, tiến lên theo cách riêng, phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế vốn có của Nha Trang - Khánh Hòa, trên cơ sở tạo lập các nền tảng phát triển hiện đại – hạ tầng kết nối, hạ tầng công nghệ cao, nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lực quản trị hiện đại...
Phát triển hiện đại không thể tách rời định hướng bao trùm thời đại là phát triển xanh, trong đó kinh tế xanh là nền tảng. Trong nền kinh tế xanh, tài nguyên môi trường là yếu tố quan trọng mang tính chất quyết định phát triển, cải thiện chuỗi giá trị, đem lại sự ổn định và thịnh vượng lâu dài. Bảo vệ môi trường, quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên, ứng phó với biến đổi khí hậu được xem là vấn đề then chốt của kinh tế xanh. Thành phố và các loại hình doanh nghiệp, hợp tác xã, các đơn vị sản xuất kinh doanh cần tập trung ưu tiên đầu tư vào các hoạt động kinh tế, cơ sở hạ tầng, công trình có tác dụng đảm bảo mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm và phát thải carbon; nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, năng lượng; ngăn ngừa mất đa dạng sinh học và các dịch vụ của hệ sinh thái.
Phát triển hiện đại, phát triển xanh được triển khai thực hiện thông qua một cách thức không thể thiếu đó là: Kết nối – Hội nhập – Cạnh tranh quốc tế với trình độ và đẳng cấp tương ứng.
Đó là chân dung – mục tiêu của Nha Trang hiện đại.
Tự mục tiêu đó – vì đúng xu thế thời đại và đúng tầm nhân loại, chứa đựng một sức thúc đẩy phát triển mạnh mẽ, tạo thành trục định hướng động lực mới của Nha Trang.
NHA TRANG: ĐẲNG CẤP CỦA “HỘI TỤ VÀ LAN TỎA”
Để Nha Trang đạt tới đẳng cấp “hội tụ và lan tỏa”, cần có cách tiếp cận theo tinh thần tiến vượt, hướng tới đua tranh quốc tế, với các điều kiện sau:
Điều kiện cần: được phép thí điểm hình mẫu phát triển vượt trội mà Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị và các Nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ về xây dựng, phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã tạo cơ chế chính sách cho Khánh Hòa, trong đó có Nha Trang. Đây là sự quan tâm, hỗ trợ của Trung ương trong việc tích cực tạo lập các điều kiện “vượt ngưỡng” (hạ tầng kết nối quốc gia - quốc tế”,…), cơ chế - chính sách.
Điều kiện đủ: trong điều kiện còn nhiều khó khăn, thử thách, trong môi trường vừa cạnh tranh, vừa liên kết tạo cộng hưởng và lan tỏa phát triển Vùng, Nha Trang - Khánh Hòa phải tự phát hiện, phát huy năng lực chủ động sáng tạo của địa phương, của mỗi người dân, mỗi doanh nghiệp trên địa bàn, xây dựng thực lực phát triển mạnh của chính mình.
ĐỊNH HƯỚNG CHIẾN LƯỢC CHO NHA TRANG
Nha Trang cần có tầm nhìn chiến lược tiến vượt, được kiểm định trong hoạt động đua tranh quốc tế, với cốt lõi là định hướng chiến lược đa dạng hóa cấu trúc phát triển theo 3 chiều: ngành / sản phẩm – công nghệ – không gian.
Các hướng phát triển ưu tiên: i) Kinh tế biển – đảo; ii) Công nghiệp văn hóa; iii) Du lịch đẳng cấp; iv) Đô thị Thông minh - Sáng tạo - Nhân văn.
Đô thị văn minh cần phát triển các hoạt động kinh tế thế mạnh nhưng chưa được khai thác đúng tầm, như kinh tế văn hóa, kinh tế đêm…
Có được cái mới, làm được cái tốt luôn là điều không dễ dàng. Để vượt được thách thức khác thường, cần năng lực phi thường. Cải cách đổi mới luôn luôn làm nẩy sinh bất đồng, gây xung đột. Cần có chương trình hành động và kế hoạch triển khai được thiết kế tốt, có sức thuyết phục cao để tránh những tranh cãi bất tận, có nguy cơ làm bỏ lỡ mọi thời cơ.
NGUỒN LỰC MỚI – ĐỘNG LỰC MỚI
Nguồn lực mới - động lực phát triển mới của thành phố Nha Trang đã và đang hiện hữu. Đó là:
- Vị thế, vai trò, chức năng mới của Nha Trang, trong tương lai không xa - Thủ phủ của Tỉnh - Thành phố trực thuộc Trung ương, Trung tâm của Tiểu vùng Duyên hải Nam Trung bộ, Trung tâm kết nối Tây Nguyên.
- Là trung tâm đào tạo, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao. Trên địa bàn Thành phố có 01 Nhà sáng tác, 04 trường cao đẳng; 06 trường đại học; 07 học viện, viện, phân viện và nhiều cơ sở khoa học, giáo dục, y tế, văn hóa với đội ngũ trí thức, chuyên gia, nhà khoa học trên nhiều lĩnh vực… Trong đó nhiều đơn vị nổi tiếng và có uy tín trong nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng, như Viện Pasteur Nha Trang, Viện Hải dương học, Học viện Hải quân, Trường Sĩ quan Không quân, Trường Đại học Thông tin Liên lạc, Trường Đại học Nha Trang, trường Đại học Khánh Hòa, trường Cao đẳng Du lịch Nha Trang...
Cần lưu ý đến một “lợi thế tiềm năng tuyệt đối” của Nha Trang trong định hướng trở thành Trung Tâm Đào tạo – Nghiên cứu và Đổi mới – Sáng tạo các Khoa học – Công nghệ biển.
- Để nguồn nhân lực chất lượng cao có cơ hội, điều kiện phát triển tốt, bên cạnh nâng cao chất lượng và giá trị thực tiễn của các cơ sở đào tạo, nghiên cứu, thành phố Nha Trang - Khánh Hòa cũng cần có cơ chế khuyến khích sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh, gắn lợi ích thiết thực với trách nhiệm cá nhân.
- Bảo đảm hạ tầng kết nối hiện đại – mở rộng: vùng - liên vùng phạm vi quốc gia, quốc tế, như: sân bay - cảng biển du lịch, đường bộ - đường sắt cao tốc...
- Tranh thủ được chủ trương, chính sách, cơ chế mới phù hợp với nhu cầu phát triển vượt trội - có thể là hình mẫu thí điểm về sự phát triển; về sự phân quyền đối với chính quyền đô thị.
Và một nguồn lực vô cùng quan trọng, đó là lực lượng các doanh nghiệp. Phải tạo điều kiện, môi trường để thu hút được doanh nghiệp phát triển, mà trụ cột là các Tập đoàn doanh nghiệp Việt hùng mạnh, như Vingroup, Sungroup, VietJet,...
Để xứng đáng là vùng đất linh thiêng của Tổ quốc, như đã nói, Nha Trang - Khánh Hòa phải có cách tiếp cận phát triển mới, mà trục cốt lõi của nó là “biến thách thức phát triển thành cơ hội”. Chính quyền Tỉnh và Thành phố phải biết chuyển hóa thách thức của các nhiệm vụ phát triển mà Chính quyền đương đầu thành cơ hội cho doanh nghiệp cũng như bất cứ chủ thể nào tham gia công cuộc phát triển địa phương. Làm được như vậy, các nguồn lực lớn sẽ đổ về Nha Trang, tạo thành động lực mạnh mẽ khác thường cho giai đoạn phát triển mới của Thành phố 100 năm tuổi.