Vận động nguồn lực từ quan hệ đối ngoại

Phạm Quang Vinh

Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam

Nguyên Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ

     Để tăng thêm nguồn lực cho tỉnh Khánh Hoà xét từ quan hệ đối ngoại có ba vấn đề nên bàn: (1) Môi trường thế giới đã thay đổi rất sâu sắc, dẫn đến sự thay đổi của những cơ chế vận động nguồn lực. (2) Những hàm ý với đối ngoại và vận động nguồn lực mà các nước đang thực hiện. (3) Gợi ý hướng đi cho Khánh Hòa trong thực hiện vận động nguồn lực đạt hiệu quả.

     1. Môi trường thế giới đã thay đổi rất sâu sắc và sự thay đổi của những cơ chế vận động nguồn lực

     Thế giới đã thay đổi mạnh mẽ, sự cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng gay gắt; dịch bệnh hoành hành gây khủng hoảng; tình trạng biến đổi khí hậu và môi trường, hệ sinh thái suy thoái ở nhiều khu vực; khoa học công nghệ và chuyển đổi số đạt nhiều thành tựu to lớn và phát triển vũ bão. Những điều này đã trở thành xu thế chung và kéo theo nhiều hệ quả.

     Một là, thế giới hiện nay vừa tùy thuộc, vừa phân tách. Điều này đã diễn ra trong nhiều năm. Đặc biệt những năm gần đây, đặc điểm này trở nên cực kỳ sâu sắc, do đó việc lựa chọn các nguồn lực phát triển cũng rất khác xưa. Nhu cầu thực tiễn đòi hỏi chúng ta phải làm thế nào để kết hợp, huy động, khai thác được những nguồn lực mà giữa các nguồn lực đó có yếu tố chính trị đối nghịch nhau. Đây là một nan đề cần có lời giải thống nhất. Trên phạm vi quốc gia, cả với những hàm ý về chính trị đối ngoại, nước ta đã làm rất tốt với phương châm “đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ đối ngoại; là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng”[2]. Vì vậy, đối với Khánh Hòa, khi huy động nguồn lực bên ngoài phạm vi quốc gia cũng sẽ có thuận lợi, nếu tỉnh thực hiện tốt chủ trương, chính trị đối ngoại của đất nước.

     Hai là, hình thành những xu thế phát triển mới, tạo ra những ngành kinh tế mới và do đó có những nguồn lực mới.

     Phát triển số, phát triển xanh, phát triển sạch, không chỉ là vấn đề bảo đảm môi trường, mà còn là phương thức phát triển gắn liền với phương thức tài trợ. Khánh Hòa muốn huy động nguồn lực để phát triển cao hơn, phải quan tâm đến đặc điểm này.

     Ba là, các nguồn lực quan trọng để phát triển luôn trong trạng thái đa chiều, đa tầng nấc và đa dạng hóa.

     Vấn đề đa tầng, đa dạng, đa chiều của các nguồn lực đa quốc gia thường được triển khai ngay trong lòng chúng ta, cùng với các tập đoàn của Việt Nam. Vậy nên, ta cần tranh thủ nguồn lực bên ngoài (các tập đoàn kinh tế của Mỹ, Nhật, Châu Âu…, các quốc gia có công nghệ nguồn tiên tiến…) ngay tại Việt Nam, tại Đông Nam Á và tại Châu Á Thái Bình Dương vốn đã có rất nhiều.

     Singapore là một ví dụ điển hình. Họ tập hợp được những nguồn lực đầu mối đa quốc gia tinh túy nhất, về tất cả các lĩnh vực, và chính họ được hưởng lợi khi thực hiện phân phát ra những dự án khác từ nguồn lực đó.

     2. Các nước đang thực hiện quan hệ đối ngoại và vận động nguồn lực như thế nào?

     Về không gian để phát triển, nhiều quốc gia đang thực hiện chính sách quan hệ đối ngoại nhiều tầng nấc: kết hợp vùng, kết hợp quốc gia, kết hợp khu vực và hướng tới toàn cầu. Sự kết hợp đó hàm chứa cả yếu tố cạnh tranh quốc tế. Vậy nên việc xác định được tính đặc thù, đặc sắc, bản sắc độc đáo, hấp dẫn của Khánh Hòa, và có những chính sách phù hợp để đủ sức trở thành trung tâm kết nối, lan tỏa ra là nhiệm vụ hết sức cần thiết.

     Trong nền chính trị đối ngoại, có một số nước không chọn bên mà lựa chọn lợi ích quốc gia, lựa chọn phát triển chất lượng cao hơn. Và dĩ nhiên phải chấp nhận cơ hội và thách thức đan xen cả về chính trị đối ngoại lẫn cả về địa chiến lược và địa kinh tế.

     Vì thế, nếu chỉ “không chọn bên” là chưa đủ, mà ta còn có thể làm bạn với nhiều bên, và tranh thủ được nguồn lực ở đa tầng nấc và không nhất thiết là mọi thứ họ cạnh tranh nhau sẽ là đối chọi nhau. “Bảo đảm trên hết và trước hết lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, bình đẳng, cùng có lợi, chú trọng nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế trong tình hình mới”[3]. Và rõ ràng khi chúng ta có không gian nhiều chiều, với chính sách cởi mở, hiền hòa, hài hòa, ta sẽ làm được điều đó.

Ảnh: Không chỉ “không chọn bên”, mà Việt Nam còn làm bạn với nhiều bên, tranh thủ được nguồn lực ở đa tầng nấc để đóng góp vào hoà bình, phát triển thế giới và nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế để phát triển đất nước dài lâu.

     3. Gợi ý hướng đi cho Khánh Hòa trong thực hiện vận động nguồn lực.

     Với góc nhìn quan hệ đối ngoại, những nguồn lực sau đây là rất quan trọng và rất cần thiết cho sự phát triển của Khánh Hòa:

     Trước hết, Khánh Hòa phải tạo được hệ sinh thái phát triển cho bản thân mình. Và hệ sinh thái phát triển này không chỉ nằm ở nội lực của Khánh Hòa, mà còn có các giải pháp để khai thác thế mạnh các nguồn lực bên ngoài, phải chủ động liên kết vùng, liên kết quốc gia, liên kết khu vực và quốc tế, trên cơ sở phát triển bền vững, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số… Từ đó Khánh Hòa mới có sức hấp dẫn để thu hút được các nguồn lực, đầu tư bên ngoài. Và để tạo được hệ sinh thái phát triển bền vững, hài hòa đó, điều quan trọng nhất là quản trị. Nhiều doanh nghiệp, công ty tư vấn Mỹ đều nhắm đến 3 mục tiêu đồng bộ, thống nhất đó là: Môi trường, Trách nhiệm xã hội và Quản trị. Những lĩnh vực này chính là thước đo về phẩm chất của mỗi doanh nghiệp Mỹ hướng đến thúc đẩy một lĩnh vực mới. Điều mà nhiều doanh nghiệp Mỹ mong muốn được làm đối tác với Việt Nam, chính là hệ sinh thái phát triển của chúng ta xây dựng để thu hút nguồn lực này. Đây là điều quan trọng nhất tạo nên lực hấp dẫn các nguồn lực đầu tư của nước ngoài.

     Thứ hai, tập trung xác lập cơ sở hạ tầng để tạo nên các đầu mối kết nối, không chỉ để kết nối bên trong (như kết nối nông thôn với đô thị; kết nối cơ sở hạ tầng kỹ thuật với cơ sở hạ tầng xã hội, cơ sở hạ tầng quốc phòng - an ninh; kết nối cơ sở dữ liệu trao đổi thông tin thường xuyên giữa chính quyền các cấp, giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp; kết nối liên ngành; kết nối và chuyển giao công nghệ giữa các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp địa phương…), tỉnh cần đáp ứng được các yêu cầu kết nối về lãnh thổ - kết nối các vùng, khu vực, các trung tâm kinh tế trong nước và quốc tế. Và rõ ràng, với hướng kết nối đồng bộ giữa đối nội và đối ngoại như vậy, ta sẽ tranh thủ được các nguồn lực phong phú từ bên ngoài, đồng thời tương thích hài hòa với nội lực để tạo sự cộng hưởng tích cực trong phát triển.

     Thứ ba, Khánh Hòa là địa phương với điều kiện tự nhiên, xã hội và yếu tố địa chính trị, địa kinh tế, đã hình thành nên nhu cầu tự thân về phát triển kinh tế - xã hội phải đi đôi với bảo đảm quốc phòng - an ninh. Chúng ta cần nhận thức nội dung chỉ đạo của Bộ chính trị tại Nghị quyết số 09-NQ/TW: “thực hiện tốt chủ trương kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền biển, đảo, nhất là đối với huyện đảo Trường Sa và khu vực ảnh hưởng của khu căn cứ quân sự Cam Ranh” với cách nhìn theo nghĩa tương tác hai chiều, qua lại giữa phát triển kinh tế với quốc phòng, an ninh.

     Trên thực tế, chúng ta tăng cường tiềm năng quốc phòng - an ninh cũng có nghĩa là đã tăng cường cho sự phát triển. Nếu làm tốt nhiệm vụ quốc phòng - an ninh, ta sẽ tạo ra những khu bảo tồn đa dạng sinh học vùng biển đảo, cũng là một hình thức để bảo vệ chủ quyền biển đảo. Và một khi chúng ta xây dựng được hệ sinh thái phát triển, chúng ta sẽ thu hút được nhiều doanh nghiệp nước ngoài, cả phương Đông lẫn phương Tây, đầu tư vào Khánh Hòa. Điều này chắc chắn sẽ giúp chúng ta vừa tăng cường nguồn lực quốc phòng, vừa có thêm nhiều nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, bởi dọc dải bờ biển Khánh Hòa đã có nhiều lá cờ của các công ty nước ngoài tung bay phấp phới, cũng có nghĩa Khánh Hòa là đầu mối liên kết rất nhiều nguồn lực đa quốc gia, đa tầng, đa phương, đa diện của thế giới.

     Và cuối cùng, trong thời đại mà cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã kết nối vạn vật, thì tất yếu các nguồn lực mà chúng ta tạo dựng, phát triển, huy động được, cả nội lực và ngoại lực, phải có cơ chế pháp lý phù hợp để chúng được vận hành hòa hợp, kết hợp và chuyển hóa lẫn nhau theo hướng cùng phát triển đa dạng, đa chiều và hướng tới cái chất lượng cao hơn./.