Vấn đề nắm bắt xu thế hội nhập quốc tế để phát triển kinh tế đối ngoại của Khánh Hòa[1] 

Trương Đình Tuyển

Nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại Việt Nam, Trưởng đoàn Đàm phán Chính phủ về Kinh tế và Thương mại quốc tế

     Việc nắm bắt xu thế phát triển của thời đại và dựa theo xu thế đó để phát triển là tiền đề quan trọng giúp cho mỗi quốc gia, địa phương không bị tụt hậu. Với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra trên tất cả các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ hiện nay, không có ranh giới rõ ràng giữa nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ mà hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất, nuôi trồng, đến bảo quản chế biến và tổ chức tiêu thụ. Trong bối cảnh đó, đối với Khánh Hoà việc áp dụng Blockchain, gắn với phát triển mạnh kinh tế biển, kinh tế tuần hoàn, đồng thời tăng cường kết nối, xúc tiến thương mại và thu hút đầu tư từ những nước có công nghệ nguồn và đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số một cách đồng bộ, toàn diện là lựa chọn tất yếu.

     I. Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

     Có thể nói, tiến trình “hội nhập kinh tế quốc tế (HNKTQT) của Việt Nam được bắt đầu từ năm 1995, khi nước ta làm đơn gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và đàm phán hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA). Tại sao lại nói BTA – một hiệp định thương mại song phương lại là dấu mốc HNKTQT của Việt Nam? Vì BTA bao gồm những nội dung chủ yếu trong các định chế của WTO, nhất là về thể chế kinh tế.

     Sau 11 năm đàm phán trên cả 2 kênh (đa phương về thể chế kinh tế) và song phương về mở cửa thị trường (thương mại hàng hóa, dịch vụ và đầu tư), đầu năm 2007 Việt Nam chính thức là thành viên của WTO.

     Đến nay Việt Nam đã ký và đang thực thi 16 hiệp định mậu dịch  tự do  (hiệp định MDTD) song phương và khu vực với các nước. Trong đó có những hiệp định MDTD  thế hệ mới, là những hiệp định không chỉ điều chỉnh các hoạt động thương mai trực tiếp (bao gồm thương mại hàng hóa, dịch vụ và đầu tư)  mà còn điều chỉnh những nội dung không phải thương mại trực tiếp mà cả những nội dung liên quan đến thương mại như thương mại và lao động, thương mại và môi trường. Đó là các hiệp định CPTPP-11, FTA Việt Nam-EU.

     Hội nhập quốc tế đặt ra những cơ hội lớn (mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư và đặc biệt, thúc đẩy cải cách thể chế kinh tế.). Lưu ý rằng, cải cách thể chế kinh tế là yêu cầu tự thân nhưng hội nhập có tác dụng đẩy nhanh tiến trình này. Tuy nhiên, hội nhập cũng đặt ra những thách thức  không nhỏ: khoảng cách giàu nghèo sẽ gia tăng nếu Nhà nước không thực thi chiến lược tăng trưởng bao trùm; cùng với việc tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại, các loại văn hóa xấu độc cũng có thể xâm nhập vào nước ta, tác động tiêu cực đến một bộ phận công chúng, nhất là một bộ phận giới trẻ.

     II. Xu hướng phát triển của thời đại

     Thời đại chúng ta đang sống vận động rất nhanh, nhanh hơn bất kỳ thời đại nào trước đó mà đặc điểm là:

     - Từ công nghệ chế tạo sang công nghệ cao do công nghệ thông tin dẫn dắt và với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ hiện nay là chuyển  đổi số (theo Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông: chuyển đổi số đơn giản là chuyển đổi hoạt động của chính quyền, của nền kinh tế và của cả xã hội lên môi trường số).

     Cần lưu ý: Chuyển đổi số không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà quan trọng hơn là vấn đề thể chế. Vì vậy, cần xây dựng một thể chế quản lý kinh tế  phù hợp và một cơ chế quản trị quốc gia hiệu quả:

     - Từ lao động cơ bắp sang lao động trí tuệ và hiện nay là trí tuệ nhân tạo (AI).

     - Từ thị trường quốc gia sang thị trường khu vực và thị trường toàn cầu; hình thành chuỗi giá trị. Sự liên kết khu vực và toàn cầu tăng lên. Trong bối cảnh đó, các nước, các doanh nghiệp không nhất thiết phải làm một sản phẩm hoàn chỉnh mà chỉ cần làm một chi tiết, một bộ phận mà mình có lợi thế so sánh tốt nhất, có sức cạnh tranh cao nhất (máy bay Boeing được làm ở rất nhiều nước). Tuy vậy, một xu hướng rất cần lưu ý là cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung diễn ra với mức độ ngày càng quyết liệt. Loài người đang sống trong một thế giới hai siêu cường và đa trung tâm. ASEAN cũng là một trung tâm.

     - Từ nhà nước chỉ huy sang nhà nước can thiệp, đến nhà nước điều tiết và xu hướng hiện nay là nhà nước kiến tạo phát triển (tất nhiên tùy hoàn cảnh lịch sử để thực thi chức năng của nhà nước).

     - Vai trò của các tổ chức chính trị- xã hội ngày càng tăng lên; ý thức dân chủ của người dân ngày càng mạnh mẽ.

     Nói tóm lại, có 3 trụ cột trong một thể chế chính trị hiện đại là” (1) Nhà nước pháp quyền (2) Kinh tế thị trường và (3) Xã hội công dân (nói đúng nghĩa là xã hội dân sự).

     III. Khánh Hòa trong xu thế phát triển của thời đại

     1. Khánh Hòa là tỉnh có địa hình đa dạng: (1) có biển với những địa bàn có cảnh quan thiên nhiên đẹp, có cảng Cam Ranh, cảng nước sâu Vân Phong (2) có vùng đồng bằng, và cũng có vùng bán sơn địa và miền núi.

     - Khánh Hòa có hệ thống giao thông kết nối tốt với các vùng miền đất nước và quốc tế: có sân bay Cam Ranh; có đường bộ chỉ cách thành phố Hồ Chí Minh khoảng 400km. Khánh Hòa còn là cửa ngõ thuận lợi đi Tây Nguyên, từ Đắc Lắc qua Đắc Nông, Lâm Đồng; lên Gia Lai, Kon Tum.

     Năm 2019 (trước đại dịch Covis19) Khánh Hòa là tỉnh có quy mô kinh tế, tốc độ tăng trưởng GRDP và thu nhập bình quân/người cao nhất trong 3 tỉnh Nam Trung bộ (Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa). Tuy nhiên, sau 2019 các tiêu chí này giảm dần và tỉnh Bình Định đã vượt lên. Chỉ số cạnh tranh cấp tỉnh PCI tuy vẫn đứng đầu 3 tỉnh Nam Trung bộ nhưng đang bị tụt hạng năm 2018 từ thứ 17/63 tỉnh thành phố trực thuộc trung ương đến năm 2019 xuống thứ 29 và 2020 lên thứ 26.

     2. Khánh Hòa trong xu thế phát triển của thời đại

     - Trước hết, Khánh Hòa cần nắm bắt xu thế phát triển của thời đại và dựa theo xu thế đó để phát triển. Với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra trên tất cả các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ hiện nay, không có ranh giới rõ ràng giữa nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ mà hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất, nuôi trồng, đến bảo quản chế biến và tổ chức tiêu thụ. Trong bối cảnh đó việc áp dụng Blockchain có ý nghĩa quan trọng.

     - Với lợi thế của mình, Khánh Hòa cần phát triển mạnh kinh tế biển bao gồm: du lịch biển, nuôi trồng và đánh bắt thủy sản; đóng mới và sửa chữa tàu biển nhưng các hoạt động này phải giữ gìn hệ sinh thái biển và bảo vệ môi trường. Ngăn chặn tình trạng hạt NIX tung tóe ra môi trường như đã từng xảy ra trước đây.

     - Phát triển “kinh tế tuần hoàn”.

     - Với một địa bàn có nhiều khách du lịch trong và ngoài nước Khánh Hòa có nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế đêm. Nhưng cần xây dựng văn hóa du lịch cho người dân và hướng dẫn viên du lịch. Là cửa ngõ đi vào thành phố Hồ Chí Minh và lên Tây Nguyên, Khánh Hòa có thể và cần phải phát triển mạnh dịch vụ Logictics. Song song đó, Khánh Hòa cần tăng cường kết nối trước hết với các địa phương vùng duyên hải miền Trung, Tây Nguyên nói riêng và trên  địa bàn cả nước.

     - Với nhiều FTA mà Việt Nam đã ký kết, Khánh Hòa cần đẩy mạnh hơn nữa việc xúc tiến thương mại và thu hút đầu tư, và quan trọng hơn là thu hút đầu tư từ những nước có công nghệ nguồn, theo tiêu chuẩn xanh, sạch, thân thiện với môi trường.

     - Cuối cùng Khánh Hòa cần đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số, doanh nghiệp số, xã hội số. Theo nhiều nghiên  cứu, chuyển đổi số giúp tăng khoảng 20-25% GRDP. Muốn vậy, cần đẩy mạnh cải cách hành chính và cải thiện môi trường kinh doanh để các thông tin quản lý của nhà nước và thông tin phản hồi của người dân và doanh nghiệp được vận động theo con đường ngắn nhất.

     Mác từng nói: “Cái phân biệt thời đại kinh tế này với thời đại kinh tế khác không phải là người ta làm ra cái gì mà là ở chỗ người ta làm bằng cách nào? Theo phương thức gì?”.

     Xin được nhắc lại: Chuyển đổi số là một phương thức phát triển mới. Hy vọng rằng Khánh Hòa sẽ là một trong những tỉnh đi đầu theo xu thế này.