Với tiềm năng, thế mạnh của một địa phương có nhiều viện, trường đứng chân, nhưng thời gian qua hoạt động khoa học và công nghệ (KH-CN) vẫn chưa phát huy vai trò là động lực phát triển. Mới đây, UBND tỉnh ban hành Đề án về quản lý, sử dụng nhân lực KH-CN tỉnh, giai đoạn 2021-2025, hứa hẹn tạo bước đột phá cho công tác KH-CN.
Chưa phát huy vai trò động lực
Khánh Hòa là 1 trong 10 tỉnh của cả nước có số lượng trí thức lớn. Toàn tỉnh có 41 đơn vị nghiên cứu KH-CN với hơn 20.500 cán bộ có trình độ cao đẳng, đại học và hơn 200 cán bộ trình độ trên đại học. Hệ thống viện, trường trung ương đứng chân trên địa bàn khá đa dạng và 1 số thành lập lâu năm như: Viện Hải dương học, Viện Pasteur Nha Trang, Viện Vắc xin và Sinh phẩm y tế, Viện Nghiên cứu Nuôi trồng thủy sản III, Phân viện Thú y Miền Trung, Trung tâm Nhiệt đới Việt Nga, Trường Đại học Nha Trang, Trường Đại học Thông tin Liên lạc, Học viện Hải quân, Trường Sỹ quan Không quân, Trường Đại học Tôn Đức Thắng, Trường Đại học Thái Bình Dương, Trường Đại học Khánh Hòa, hệ thống các trường cao đẳng, trung tâm, cơ sở, doanh nghiệp KH-CN trên địa bàn tỉnh…
Giai đoạn 2011-2020, toàn tỉnh triển khai 240 nhiệm vụ, đề tài KH-CN, trong đó 133 cấp tỉnh, 107 cấp cơ sở thuộc 6 lĩnh vực: Khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật và công nghệ, nông nghiệp, y dược, khoa học xã hội, khoa học nhân văn. Trong đó phần lớn là các viện, trường, 1 số trường cao đẳng, các sở, ngành, doanh nghiệp KH-CN được giao thực hiện. Số văn bằng bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp không nhiều nhưng sáng kiến kỹ thuật kinh nghiệm khá lớn với 534 sáng kiến giai đoạn 2012-2017 được áp dụng. Tính đến tháng 6-2021, có 14 doanh nghiệp được đặt hàng với kinh phí hỗ trợ từ ngân sách 12 tỷ đồng.
Hợp tác quốc tế nghiên cứu khoa học công nghệ tại Trường Đại học Nha Trang (HTQT)
Nhiều doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nghiên cứu phát triển giống cây trồng, liên kết tiêu thụ sản phẩm như: Công ty TNHH Một thành viên yến sào Khánh Hòa, Công ty Cổ phần Du lịch Long Phú, Công ty Hàu Thái Bình Dương Nha Trang, Công ty TNHH Trí Tín, Công ty Farm Tech Viet Nam, Công ty TNHH Đầu tư Thủy sản Khánh Hòa… Các đơn vị sự nghiệp sản xuất kinh doanh và dịch vụ trọng điểm có nhiều hoạt động nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ KH-CN, đổi mới thiết bị như các bệnh viện lớn của tỉnh, các đơn vị sự nghiệp, công ty cổ phần, xí nghiệp… Nhiều viện, trường trao đổi khoa học với các đơn vị trong nước và thế giới. Các cơ quan này cũng đạt được nhiều kết quả nghiên cứu đáng khích lệ trong các lĩnh vực như: hải dương, thủy sản, sinh học, y dược… đạt trình độ quốc tế.
Theo nhìn nhận của các sở, ngành, thời gian qua tuy hoạt động KH-CN của tỉnh có nhiều nỗ lực bám sát và đóng góp cho công tác KH-CN nhưng nhìn chung hoạt động KH-CN vẫn chưa thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, huy động nguồn lực xã hội vào KH-CN chưa được chú trọng, hiệu quả ứng dụng KH-CN chưa cao, thị trường KH-CN chưa phát triển…
Triển khai nhiều nhóm giải pháp
Mới đây, UBND tỉnh ban hành Đề án Quản lý, sử dụng nhân lực KH-CN, giai đoạn 2021-2025 (Quyết định 4819), nhằm khai thác, phát huy tiềm năng, lợi thế của tỉnh, xây dựng giải pháp, chính sách phát triển nguồn nhân lực KH-CN của tỉnh đủ khả năng làm chủ, phát triển, chuyển giao KH-CN, chủ trì các công trình nghiên cứu có giá trị, đưa KH-CN thành động lực then chốt, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, theo Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ tỉnh. Trong đó phấn đấu đạt mức đầu tư toàn xã hội cho lĩnh vực KH-CN ở mức 2-2,5% GDP đến năm 2025.
Theo đó, Đề án đề ra 6 nhóm giải pháp gồm: Nhóm giải pháp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của nguồn nhân lực KH-CN (cấp ủy đảng, cán bộ làm công tác KH-CN…); nhóm giải pháp về đổi mới cơ chế quản lý, giáo dục đào tạo (hoàn thiện thể chế; đẩy mạnh triển khai kết quả KH-CN; phát triển thị trường KH-CN; xã hội hóa KH-CN; liên kết 4 nhà; đổi mới đào tạo; đa dạng đào tạo; nâng cao năng lực cơ sở đào tạo… Trong đó có liên kết viện, trường nhằm phát huy cơ sở vật chất và đội ngũ nhà khoa học xác định ngành nghề chuyên sâu, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội); nhóm giải pháp về quy hoạch, quản lý nhân lực KH-CN (xây dựng quản lý quy hoạch KH-CN; tạo môi trường thích hợp; khen thưởng, đãi ngộ xứng đáng. Bên cạnh đó, là nhóm giải pháp về hợp tác quốc tế và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vự ưu tiên. Đề án cũng đề ra 42 nhiệm vụ trọng tâm thực hiện các nhóm giải pháp, hàng năm và 5 năm.
Mục tiêu Đề án: Đến năm 2025, mỗi lĩnh vực ưu tiên có 3-5 chuyên gia tầm quốc gia, cán bộ KH-CN đạt 12-15 người/vạn dân. Đội ngũ nhân lực KH-CN đơn vị sự nghiệp, viện, trường trên địa bàn tăng bình quân 5%/năm, có ít nhất 60% trình độ thạc sĩ, 15% trình độ tiến sĩ trở lên. Tạo ra lực lượng sản xuất mới hơn 20 doanh nghiệp KH-CN; số lương giải pháp hữu ích tăng 10- 20% so giai đoạn 2016-2020; đào tạo nhân lực đảm bảo nâng cao chất lượng giá trị hàng hóa, đáp ứng cuộc cách mạng 4.0.
V.L