Hiện nay, Hợp tác xã Du lịch Nông nghiệp Làng Lúa Ninh Hưng (HTX) đặt trụ sở tại xã Ninh Hưng, TX. Ninh Hòa, Khánh Hòa đã làm nông nghiệp sinh thái hơn 10 năm, với sự thành công của thương hiệu Cam Vinh Kỳ Yến, Nông sản EcoVi. Giám đốc HTX luôn đau đáu về việc phát triển mô hình Du lịch Nông nghiệp theo định hướng xây dựng những Ngôi Làng Sinh thái ở những vùng nông thôn Việt Nam với mong muốn “Hồi sinh những miền quê đáng sống”.

     HTX đã chọn Ninh Hòa là điểm đầu tiên để thực nghiệm việc xây dựng và phát triển mô hình Du lịch Nông nghiệp Làng Sinh thái. Khi lựa chọn Ninh Hòa HTX đã dành thời gian nghiên cứu đánh giá về thực trạng và thị trường Du lịch ở Nha Trang và đã nhận thấy rằng hầu hết, nhắc đến Nha Trang thì du khách đều biết đến một “đặc sản” riêng rất cuốn hút và đẹp đẽ là biển và đảo. Quả thực, biển đảo Nha Trang đang là nguồn thu hút khách du lịch rất lớn cho tỉnh Khánh Hòa. Tuy nhiên, theo đánh giá và cảm nhận của bà Lê Na giám đốc HTX thì Nha Trang có nhiều bãi biển đẹp, nhiều vịnh đảo thu hút, hấp dẫn, nhìn chung là thiên nhiên rất ưu ái, nhưng việc phát triển các dịch vụ còn khá nghèo nàn, chưa phong phú và chưa thực sự tạo được điểm nhấn đặc sắc riêng. Khách du lịch đến nhưng thường đi rất nhanh, chi tiêu cho dịch vụ cũng rất ít. Bởi vậy, trong định hướng phát triển Du lịch Khánh Hòa bà nhất thiết đề nghị cần quan tâm tới việc tạo ra các dịch vụ vệ tinh để có thể giữ chân du khách được lâu hơn, và giúp du khách có cơ hội để chi dùng, sử dụng dịch vụ nhiều hơn. Du lịch Nông nghiệp ở các vùng nông thôn nội địa của Khánh Hòa, không chỉ dừng lại ở biển đảo mà còn phát triển ở nhiều ngành, nghề khác nhau.

     HTX lựa chọn triển khai mô hình Du lịch Nông nghiệp theo định hướng Làng Sinh thái nhằm thu hút và giữ chân khách du lịch tới Khánh Hòa. HTX cũng đang mạnh dạn đề xuất triển khai mô hình EcoVi_Làng Sinh thái tại Khánh Hòa, với địa điểm đầu tiên là ở khu vực đồi Hòn Lúp, Ninh Hòa. HTX đã dành nhiều thời gian nghiên cứu về văn hóa truyền thống bản địa và lối sống sinh thái nông thôn của Ninh Hòa để tìm cách lồng ghép, đưa các yếu tố văn hóa đó vào trong xây dựng mô hình của mình. Một số ý tưởng nội dung cụ thể được HTX đưa ra:

     1. Khi tìm hiểu về đặc điểm, khí hậu, thổ nhưỡng và yếu tố tự nhiên bản địa, đặc sắc ở khu vực đồi Hòn Lúp, ở dưới chân dãy núi Hòn Lớn của Ninh Hòa, nơi thực hiện dự án được người dân kể lại: Xưa kia, đồi Hòn Lúp là một rừng mai mọc tự nhiên, mai mọc chi chít, rất nhiều, mùa hoa mai nở thì cả khu rừng cứ lốm đốm vàng khắp nơi. Người dân đi vào đồi này thường rất hay bị lạc vì bên trong nó có khoảng 5- 6 ngọn đồi lúp xúp, tương đối giống nhau, xoay quanh 1 đỉnh đồi cao nhất. Có lẽ cái tên Hòn Lúp cũng từ đó mà ra. Sau này, người dân phát nương, làm rẫy, rồi lên rừng lấy mai hàng năm nên cây mai dần bị chặt bỏ hết và thay thế là rẫy mía, rẫy mì và cây gỗ cho đến tận sau này. Từ manh mối đó HTX đã đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu thêm về cây Hoa Mai ở Khánh Hòa thì phát hiện ra rằng: Lịch sử về cây Hoa Mai ở Khánh Hòa có rất nhiều câu chuyện và nét đẹp văn hóa gắn sâu với đời sống của người dân nơi đây. Xưa kia ở vùng đất Khánh Hòa, Ninh Thuận là một vùng thủ phủ của cây hoa mai mà người ta vẫn thường gọi là Mai Rừng và Mai Động. Mai Rừng chủ yếu mọc tự nhiên ở vừng rừng núi và các ngọn đồi ở giữa đồng bằng của Khánh Hòa, Mai mọc nhiều đến nỗi ra tới tận biển, người ta gọi là Mai Động. Ở Khánh Hòa, còn có những vùng mai, loài mai chỉ mọc ở trên cát như khu vực Cam Ranh, mà chuyển đi nơi khác thì không trồng được. Người dân Khánh Hòa xưa có tục lệ là vào ngày rằm tháng Chạp hàng năm thì người dân sẽ lên rừng đi cắt mai, nhà nào không đi được thì sẽ ra chợ để mua 1 cành mai về, cả nhà cùng quây quần bên nhau dứt lá mai rồi đốt gốc cắm vào bình để cho hoa mai nở đúng vào dịp Tết đến Xuân về. Xưa kia, mỗi dịp Tết đến ở vùng Khánh Hòa, Ninh Thuận còn có những chợ mai riêng biệt và chỉ họp mỗi năm 1 lần. Người Nha Trang, Khánh Hòa xưa thường có tục lệ, mỗi nhà sẽ trồng ít nhất 1 cây hoa mai trước nhà, đến ngày nay ở Nha Trang vẫn còn những cây mai cao hơn 8-10m với tuổi đời từ rất lâu rồi. Và có những ngôi Làng trồng Hoa Mai với nhiều nghệ nhân có kiến thức và kỹ thuật trồng Mai rất thâm niên như Làng Mai Võ Dõng, nhưng ngày nay đã bị mai một, do bị lấy đất để làm dự án. Trong một lần đi tìm lại những dữ kiện lịch sử ở khu vực này đã nhìn thấy cảnh nhiều nghệ nhân trồng mai còn sót lại vẫn miệt mài yêu cây, thậm chí nhiều nhà còn mang cả mai lên ươm trồng và chăm sóc ở trên sân thượng, chỉ một khoảnh nhỏ mấy chục mét vuông mà có đến cả hàng chục cây mai, trông rất thương và nhớ về một thời hoàng kim của cây Hoa Mai nơi đây. Từ những dữ kiện lịch sử đó, HTX lên ý tưởng xây dựng một ngôi làng với tên gọi là Làng Sinh thái Hoa Mai Hòn Lúp. Để tái hiện lại câu chuyện rừng mai năm xưa, HTX đã và đang tiến hành cho ươm hàng chục nghìn cây mai địa phương, ngoài ra cũng kết hợp ý tưởng tập hợp các giống hoa mai trên cả nước cùng về đây tụ hội để trồng khắp trong Làng. HTX cũng nhận thấy ở Ninh Hòa, nghề trồng hoa, cây cảnh chơi Tết rất thịnh hành, rất nhiều nhà đều trồng và cung cấp đi nhiều nơi, bởi vậy, HTX đi đến kết hợp để phát triển Làng Sinh thái Hoa Mai Hòn Lúp, trở thành một Làng hoa, cây cảnh để gắn với việc đồng hành cùng bà con nhân dân địa phương để khơi dậy, gìn giữ và phát triển nghề truyền thống này, có thể đây cũng chính là một nét đẹp văn hóa, bản địa của người dân nơi đây để thu hút du khách.

     2. Khi tìm hiểu về kiến trúc xây dựng ở Ninh Hòa, Khánh Hòa HTX nhận thấy người dân ở đây có được cách kiến trúc nhà mái ngói, tường gạch theo một phong cách tương đồng với những đường nét hoa văn và mô hình xây dựng khá độc đáo, riêng có, điều mà không nhiều làng quê ngày nay còn có thể gìn giữ được. Đi sâu nghiên cứu hơn nữa, HTX phát hiện ra rằng, xưa kia, người dân ở đây chủ yếu làm nhà bằng đất nó rất phổ biến đã được nhà nghiên cứu văn nghệ dân gian Võ Triều Dương viết thành cuốn sách có tên là “Nhà tranh Vách đất tỉnh Khánh Hòa”. Ngày nay, một số vùng ở Ninh Hòa vẫn còn nhìn thấy những ngôi nhà đất như vậy. Từ những dữ kiện đó, HTX thấy rằng, vùng đất Ninh Hòa có được một nguồn tài nguyên đất cho vật liệu xây dựng, có lẽ đó chính là lý do làm nên tên tuổi Gạch ngói Ninh Hòa sau này, mặc dù giờ đây, các lò gạch ngói ở Ninh Hòa đã bắt đầu chuyển mình do những hệ lụy về môi trường gây ra. Nhưng nó lại khơi gợi một niềm cảm hứng về việc lồng ghép sử dụng các nguyên vật liệu đặc trưng để xây dựng và tái tạo lại hồn cốt văn hóa kiến trúc ở nơi đây, để tạo thành một ngôi làng sinh thái với những ngôi nhà bằng đất mát mẻ, đặc sắc và phong phú.

     Hi vọng trong tương lai sẽ có một ngôi làng sinh thái ở Ninh Hòa, cách Nha Trang chỉ khoảng 30km. Ngôi Làng này sẽ là nơi tập hợp rất nhiều giống Hoa Mai trong nước và thế giới và không chỉ Hoa Mai, ngôi Làng này còn được trồng rất nhiều loài hoa miền biển nhiệt đới, lung linh, rực rỡ sắc màu quanh năm với hơn 100 ngôi nhà được làm từ đất, rất đẹp đẽ, tiện nghi và cực kỳ thân thiện với môi trường, nó đại diện cho tư tưởng về lối sống sinh thái, hài hòa với thiên nhiên của người dân nơi đây với một lối sống tự cung, tự cấp hoàn toàn với các sản vật tự nhiên rất đặc sắc, riêng có theo nguyên tắc: không nhựa, không rác thải, không hóa chất độc hại, tái tạo năng lượng, tuần hoàn và tự vận hành. 

     Việc ứng dụng và phát huy quần thể văn hóa truyền thống bản địa và lối sống sinh thái nông thôn Ninh Hòa vào kế hoạch kinh doanh du lịch nông nghiệp tại địa phương để tạo ra những sản phẩm du lịch độc đáo, đặc sắc, khiến cho việc thu hút du khách trở nên dễ dàng và thuận lợi hơn, không còn phải tốn kém quá nhiều công sức, chi phí và thời gian cho việc quảng bá và giới thiệu sản phẩm, dịch vụ. 

Phan Thị Huyền Trang (tổng hợp)